الرئيسية
المنتديات
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
الغرف الصوتية
غرفة ٠٠٠٠
ما الجديد
المشاركات الجديدة
جديد مشاركات الحائط
آخر النشاطات
الأعضاء
الزوار الحاليين
مشاركات الحائط الجديدة
البحث عن مشاركات الملف الشخصي
تسجيل الدخول
تسجيل
ما الجديد
البحث
البحث
بحث بالعناوين فقط
بواسطة:
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
قائمة
تسجيل الدخول
تسجيل
تثبيت التطبيق
تثبيت
الرئيسية
المنتديات
قسم القرآن و القراءات و التجويد
روضة القراءات العشر والتوجيه والتحريرات
الأصل والعارض في أحكام التجويد والقراءات
تم تعطيل الجافا سكربت. للحصول على تجربة أفضل، الرجاء تمكين الجافا سكربت في المتصفح الخاص بك قبل المتابعة.
أنت تستخدم أحد المتصفحات القديمة. قد لا يتم عرض هذا الموقع أو المواقع الأخرى بشكل صحيح.
يجب عليك ترقية متصفحك أو استخدام
أحد المتصفحات البديلة
.
الرد على الموضوع
الرسالة
<blockquote data-quote="أم حذيفة" data-source="post: 53828" data-attributes="member: 1"><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px">الأصل والعارض في أحكام التجويد والقراءات</span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">د. حاتم جلال التميمي</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">أستاذ مساعد بكلية القرآن والدراسات الإسلامية</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span><span style="color: red">ملخص:</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">تلقى الصحابة رضي الله عنهم القرآن عن النبي صلى الله عليه وسلم مشافهة، ولم تكن له</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">قواعد مدونة، ثم جاء بعد ذلك العلماء ووضعوا للتجويد قواعد تضبطه وتسهل على </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الدارسين تعلمه وتعليمه.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">لكن بعض الأحكام التي تتعلق بالتجويد لم توضع لها قواعد؛ ومن ذلك "الأصل والعارض</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">"، فلم توضع لهما قواعد تبين متى يؤخذ بالأصل، ومتى يؤخذ بالعارض، ومتى يجوز</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الأخذ بهما. وفي هذا البحث استقرأ الباحث </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">المواضع التي وردت في أحكام التجويد والقراءات مما يتصل بهذا</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الموضوع ، وبين الحكم المأخوذ به في كل موضع . وحاول الباحث بعد استقراء تلك </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الأحكام و ضع قواعد تضبط موضوع الأصل والعارض، وتيسر التعامل معه.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، وآله وصحبه ومن والاه، وبعد :</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">خدمة القرآن الكريم، وبيان أحكامه، مهمة جليلة، وشرف عظيم . ولو</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">صرفت الأعمار في تلك المهمة النبيلة لم يكن كثير ًا. ولقد تسابق في ذلك المضمار </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">فحول الرجال، وجهابذة العلماء، مبينين</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">معانيه وأحكامه ، ومبينيين أحكام قراءته وتلاوته . وألفت في ذلك عشرات من الكتب، </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">ولا يزال المجال مفتوحًا للعلماء أن يدلوا بدلائهم في تحقيق أحكام القرآن وتدقيقها، </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">ووضع القواعد اللازمة لدراستها. وقد تطرق كثير من علماء التجويد</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">والقراءات في أثناء تناولهم لأحكام التجويد والقراءات إلى ذكر</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">أشياء تتعلق بالأصل والعارض، ولكن لم يستقصِ أحد منهم –فيما أعلم - الأحكام </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">المبنية على الأصل والعارض، ولم يحاول استقراءها وصوًلا </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">إلى وضع قواعد تضبط هذا الموضوع، وتجمع متفرقه، وتلم شتاته.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">وكثيرًا ما كنت أتساءل ، وكثيرًا ما ُ كنت أُسأل : لماذا أُخذ في مسألة ما بالأصل؟</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">ولماذا أُخذ في مسألة أخرى بالعارض؟ ولماذا جاز في مسألة ثالثة </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">الأخذ بهما؟ فكان هذا من الدوافع التي حدتْ</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">بي إلى تجميع المسائل التي تتصل بهذا الموضوع، واستعراض أقوال العلماء </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">فيها، مع ذكرالتعليلات المتعلقة بذلك، وبيان مأخذ كلٍّ من الأصل</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">والعارض في كلِّ مسألة.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">وقد بدا لي أن أرتب أبواب هذا البحث –بشكل رئيس - على وفق الترتيب المتبع في كتب</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">القراءات؛ لا سيما الشاطبية ( ١) والطيبة ( ٢)، مع زيادة أبواب عليهما </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">بحسب ما اقتضته طبيعة البحث ومادته. وبدا لي أيضًا</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">أن يكون مجال البحث هو القراءات العشر الكبرى لا الصغرى ( ٣)؛ حرصًا</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">على استيعاب أكبر قدر ممكن من المسائل المتعلقة بموضوع البحث.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">هذا وألحقت المسائل التي يتنازعها أكثر من باب بأشد الأبواب بها تعلقًا، </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">مع عدم إعادتها؛ تجنبًا للإطالة والتكرار.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #4b0082">والله الموفق والهادي إلى سواء السبيل. </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #ff0000">معنى الأصل والعارض لغة واصطلاحًا</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">الأصلُ لغة: أسفَل كل شيءِ . </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">واصطلاحا: ما يبنى عليه غيره.والعلاقة بين هذا المعنى وموضوع البحث ان</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">الوضع الأساس للكلمة أو العبارة أو التركيب يسمى أصلا.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والعارض لغة:</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">الشيء يحول دون شيءٍ آخر.. </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">واصطلاحًا:</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">ما يكون محمولا على الشيء خارجًا عنه والعلاقة بين هذا المعنى وموضوع هذا البحث أن الوضع </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">الطارئ أو الحادث للكلمة أو العبارة أو التركيب يسمى عارضًا.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">الباب الأول: سورة أم القرآن</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">اختلف القراء في ضم الهاء وكسرها من ضمير التثنية والجمع إذا وقعت بعد ياء ساكنة نحو:</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">﴿ عَليهِم﴾[الفاتحة: ٧]، و﴿فِيهِما﴾ [البقرة: ٢١٩ ]، و﴿عليهِن﴾ [البقرة: ٢٢٨ ]، </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">و﴿َترمِيهِم﴾ [الفيل: ٤] ونحو ذلك.</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">فمنهم من قرأ بالضم ومنهم من قرأ بالكسر </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وجه القراءة بالضم أنه الأصل في هاء الضمير، ووجه الكسر </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لمجانسة الياء الساكنة </span><span style="color: #8b0000">فإن سقطت الياء للجزم أو البناء نحو: </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">﴿ وإِن يأْتِهِم﴾ [الأعراف: ١٦٩ ]، ﴿َفا سَتفتِهِم﴾ </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">[الصافات: ١ ﴿َفآتِهِم﴾[الأعراف : ٣٨ ]، فإن رويسًا وحده يضم الهاء في ذلك كله، </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">إلا قوله تعالى </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">﴿ ومن يولهم [الأنفال : ١٦ ] فإنه كسرها بلا خلاف. واختلف عنه في </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">﴿ ويلْهِهِم الأَملُ﴾ [الحجر: ٣]، ﴿يغْنِهِم اللَّه﴾[النور: </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">﴿وقِهِم السيئَا تِ﴾ [غافر: ٩]، ﴿ وقِهِم عذَاب اْل جحِيمِ﴾ [غافر: ٧].</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">ووجه ضم رويس لهذه الألفاظ هو الاعتداد بأصله في ذلك من ضم الهاء إذا سبقت بياء </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">ساكنة . ووجه كسر غيره- ممن يقرأون</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: #8b0000">بضم الهاء- هو الاعتداد بالعارض؛ وهو زوال الياء </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"><span style="color: red">الباب الثاني: باب الإدغام الكبير</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">لفصل الأول: الإدغام والإظهار في ﴿يبتغِ َ غير﴾ وأخواتها</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">إذا حذف من آخر الكلمة حرف أو أكثر فأدى ذلك إلى اجتماع حرفين متماثلين أو</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">متجانسين أو متقاربين فقد ورد عن أبي عمرو البصري الخلاف في إدغام ذ لك </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">ومن ذلك إدغام المتماثلين في قوله تعالى : ﴿ و من يبتغِ َ غير ﴾ [آل عمران : ٨٥ ]. </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"><span style="color: blue">أصله: (يبتغي) فحذفت ياؤه للجزم . وقوله تعالى</span> :</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">﴿يخْلُ َلكم وجه أَبِيكم﴾ [يوسف: ٩]. أصله: (يخلو) فحذفت واوه للجزم . وقوله </span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">تعالى : ﴿ وإِن يك َ كاذِبا ً َفعليهِ كَذِبه﴾ [غافر: ٢٨ ]. أصله: (يكون) سكنت النون</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: blue">ويجوز في للجزم ، فحذفت الواو لالتقاء الساكنين، ثم حذفت النون تخفيفً</span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="font-size: 22px"></span></span><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: red">هذه المواضع الثلاثة الإدغام؛ اعتدادًا بعارض الجزم وهذا الوجه هو المقدم في الأداء</span></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">، ويجوز الإظهار أيضًا؛ اعتدادًا بالأصل وإدغام المتجانسين في قوله تعالى : </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">﴿ ولتأت طآئفة اخرى [النساء: ١٠٢ ]، أصله : (ولتأتي)، فحذفت</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">الياء للجزم . ويجوز هنا الوجهان كما في المتماثلين . </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">والمقدم في الأداء هنا هو الادغام ايضا </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: red">وإدغام المتقاربين في قوله تعالى</span> :</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">﴿وآتِ َ ذ ا اْلُقربى ﴾ [الإسراء: ٢٦ ]. وقوله تعالى : ﴿فَآتِ َ ذ ا اْلُقربى ﴾</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">[الروم : ٣٨ ]. أصلهم ا: (آتي )، فحذفت الياء للجزم .</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">ويجوز فيهم ا: الإدغام والإظهار، والمرجح الادغام </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">٢٠٣ ]. وقوله تعالى : ﴿ وَلم يؤْ تَ تسعة من اْلما لِ﴾ [البقرة: ٢٤٧ ]. </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: red">أصله: (يؤتى) فحذفت</span></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">- الألف للجزم . والمأخوذ به في هذا الموضع هو الإظهار لا غير، والقول </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">بالإدغام ضعيف ويشبه الأمثلة السابقة قوله تعالى : </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">﴿ ويا َقومِ من ينصرنِي ﴾ [هود: ٣٠ ]، وقوله تعالى : ﴿ ويا َقومِ مالِي ﴾ </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">[غافر: ٤١ ]؛ إذ الأصل فيهما: </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">(يا قومي ) ثم حذفت ياء الإضافة . إلا أنه لا خلاف في إدغامها</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">.[٣٤/ إن قرئ بوجه الإدغام الكبير [ ٢٤</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: red">الفصل الثاني:</span> </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: red">إعطاء غنة للنون أو الميم في الإدغام الكبير</span></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">في الإدغام الكبير تسكن النون المتحركة ثم تدغم فيما بعدها، كقوله تعالى : </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">﴿نَّحن َنرزُقك ﴾[طه: ١٣٢</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">وفي هذه الحالة يكون الإدغام مع غنة بمقدار حركتين؛ تسوية بين النون التي</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">سكونها عارض والتي سكونها أصلي وكذا إن قرئ بوجه الغنة مع </span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">اللام والراء نحو : ﴿نُّؤْمِن َلك ﴾ [البقرة: ٥٥ ] ﴿َتأَذَّن ربكم﴾ [إبراهيم: ٧]</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">. والميم تخفى في الإدغام الكبير مع غنة بمقدار حركتين، نحو :</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">﴿أَعلم بِما﴾ [آل عمران : ٣٦ ]، وفي هذا أيضًا تسوية بين الميم</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'"></span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'traditional arabic'">التي سكونها عارض والتي سكونها أصلي.</span></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"></span></span></span></p> <p style="text-align: center"><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"></span></span></span></p><p><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"></span></span></span></p><p><span style="color: #ff0000"><span style="color: indigo"><span style="font-size: 22px"></span></span></span></p></blockquote><p></p>
[QUOTE="أم حذيفة, post: 53828, member: 1"] [center][font=traditional arabic][size=6]الأصل والعارض في أحكام التجويد والقراءات [/size][/font][font=traditional arabic][size=6][color=#4b0082]د. حاتم جلال التميمي أستاذ مساعد بكلية القرآن والدراسات الإسلامية [/color][color=red]ملخص:[/color] [/size][/font][font=traditional arabic][size=6][color=#4b0082]تلقى الصحابة رضي الله عنهم القرآن عن النبي صلى الله عليه وسلم مشافهة، ولم تكن له قواعد مدونة، ثم جاء بعد ذلك العلماء ووضعوا للتجويد قواعد تضبطه وتسهل على الدارسين تعلمه وتعليمه. لكن بعض الأحكام التي تتعلق بالتجويد لم توضع لها قواعد؛ ومن ذلك "الأصل والعارض "، فلم توضع لهما قواعد تبين متى يؤخذ بالأصل، ومتى يؤخذ بالعارض، ومتى يجوز الأخذ بهما. وفي هذا البحث استقرأ الباحث المواضع التي وردت في أحكام التجويد والقراءات مما يتصل بهذا الموضوع ، وبين الحكم المأخوذ به في كل موضع . وحاول الباحث بعد استقراء تلك الأحكام و ضع قواعد تضبط موضوع الأصل والعارض، وتيسر التعامل معه. الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، وآله وصحبه ومن والاه، وبعد : خدمة القرآن الكريم، وبيان أحكامه، مهمة جليلة، وشرف عظيم . ولو صرفت الأعمار في تلك المهمة النبيلة لم يكن كثير ًا. ولقد تسابق في ذلك المضمار فحول الرجال، وجهابذة العلماء، مبينين معانيه وأحكامه ، ومبينيين أحكام قراءته وتلاوته . وألفت في ذلك عشرات من الكتب، ولا يزال المجال مفتوحًا للعلماء أن يدلوا بدلائهم في تحقيق أحكام القرآن وتدقيقها، ووضع القواعد اللازمة لدراستها. وقد تطرق كثير من علماء التجويد والقراءات في أثناء تناولهم لأحكام التجويد والقراءات إلى ذكر أشياء تتعلق بالأصل والعارض، ولكن لم يستقصِ أحد منهم –فيما أعلم - الأحكام المبنية على الأصل والعارض، ولم يحاول استقراءها وصوًلا إلى وضع قواعد تضبط هذا الموضوع، وتجمع متفرقه، وتلم شتاته. وكثيرًا ما كنت أتساءل ، وكثيرًا ما ُ كنت أُسأل : لماذا أُخذ في مسألة ما بالأصل؟ ولماذا أُخذ في مسألة أخرى بالعارض؟ ولماذا جاز في مسألة ثالثة الأخذ بهما؟ فكان هذا من الدوافع التي حدتْ بي إلى تجميع المسائل التي تتصل بهذا الموضوع، واستعراض أقوال العلماء فيها، مع ذكرالتعليلات المتعلقة بذلك، وبيان مأخذ كلٍّ من الأصل والعارض في كلِّ مسألة. وقد بدا لي أن أرتب أبواب هذا البحث –بشكل رئيس - على وفق الترتيب المتبع في كتب القراءات؛ لا سيما الشاطبية ( ١) والطيبة ( ٢)، مع زيادة أبواب عليهما بحسب ما اقتضته طبيعة البحث ومادته. وبدا لي أيضًا أن يكون مجال البحث هو القراءات العشر الكبرى لا الصغرى ( ٣)؛ حرصًا على استيعاب أكبر قدر ممكن من المسائل المتعلقة بموضوع البحث. هذا وألحقت المسائل التي يتنازعها أكثر من باب بأشد الأبواب بها تعلقًا، مع عدم إعادتها؛ تجنبًا للإطالة والتكرار. والله الموفق والهادي إلى سواء السبيل. [/color] [color=#ff0000]معنى الأصل والعارض لغة واصطلاحًا[/color] [color=blue]الأصلُ لغة: أسفَل كل شيءِ . [/color] [color=#8b0000]واصطلاحا: ما يبنى عليه غيره.والعلاقة بين هذا المعنى وموضوع البحث ان[/color] [color=#8b0000]الوضع الأساس للكلمة أو العبارة أو التركيب يسمى أصلا.[/color] [color=red]والعارض لغة:[/color] [color=#8b0000]الشيء يحول دون شيءٍ آخر.. [/color] [color=red]واصطلاحًا:[/color] [color=#8b0000]ما يكون محمولا على الشيء خارجًا عنه والعلاقة بين هذا المعنى وموضوع هذا البحث أن الوضع [/color] [color=#8b0000]الطارئ أو الحادث للكلمة أو العبارة أو التركيب يسمى عارضًا.[/color] [color=red]الباب الأول: سورة أم القرآن[/color] [color=#8b0000]اختلف القراء في ضم الهاء وكسرها من ضمير التثنية والجمع إذا وقعت بعد ياء ساكنة نحو:[/color] [color=#8b0000]﴿ عَليهِم﴾[الفاتحة: ٧]، و﴿فِيهِما﴾ [البقرة: ٢١٩ ]، و﴿عليهِن﴾ [البقرة: ٢٢٨ ]، [/color] [color=#8b0000]و﴿َترمِيهِم﴾ [الفيل: ٤] ونحو ذلك.[/color] [color=#8b0000]فمنهم من قرأ بالضم ومنهم من قرأ بالكسر [/color] [color=red]وجه القراءة بالضم أنه الأصل في هاء الضمير، ووجه الكسر [/color] [color=red]لمجانسة الياء الساكنة [/color][color=#8b0000]فإن سقطت الياء للجزم أو البناء نحو: [/color] [color=#8b0000]﴿ وإِن يأْتِهِم﴾ [الأعراف: ١٦٩ ]، ﴿َفا سَتفتِهِم﴾ [/color] [color=#8b0000][الصافات: ١ ﴿َفآتِهِم﴾[الأعراف : ٣٨ ]، فإن رويسًا وحده يضم الهاء في ذلك كله، [/color] [color=#8b0000]إلا قوله تعالى [/color] [color=#8b0000]﴿ ومن يولهم [الأنفال : ١٦ ] فإنه كسرها بلا خلاف. واختلف عنه في [/color] [color=#8b0000]﴿ ويلْهِهِم الأَملُ﴾ [الحجر: ٣]، ﴿يغْنِهِم اللَّه﴾[النور: [/color] [color=#8b0000]﴿وقِهِم السيئَا تِ﴾ [غافر: ٩]، ﴿ وقِهِم عذَاب اْل جحِيمِ﴾ [غافر: ٧].[/color] [color=#8b0000]ووجه ضم رويس لهذه الألفاظ هو الاعتداد بأصله في ذلك من ضم الهاء إذا سبقت بياء [/color] [color=#8b0000]ساكنة . ووجه كسر غيره- ممن يقرأون[/color] [color=#8b0000]بضم الهاء- هو الاعتداد بالعارض؛ وهو زوال الياء [/color] [/size][/font][font=traditional arabic][size=6][color=blue][color=red]الباب الثاني: باب الإدغام الكبير[/color] لفصل الأول: الإدغام والإظهار في ﴿يبتغِ َ غير﴾ وأخواتها إذا حذف من آخر الكلمة حرف أو أكثر فأدى ذلك إلى اجتماع حرفين متماثلين أو متجانسين أو متقاربين فقد ورد عن أبي عمرو البصري الخلاف في إدغام ذ لك ومن ذلك إدغام المتماثلين في قوله تعالى : ﴿ و من يبتغِ َ غير ﴾ [آل عمران : ٨٥ ]. [color=blue]أصله: (يبتغي) فحذفت ياؤه للجزم . وقوله تعالى[/color] : ﴿يخْلُ َلكم وجه أَبِيكم﴾ [يوسف: ٩]. أصله: (يخلو) فحذفت واوه للجزم . وقوله تعالى : ﴿ وإِن يك َ كاذِبا ً َفعليهِ كَذِبه﴾ [غافر: ٢٨ ]. أصله: (يكون) سكنت النون [/color] [color=blue]ويجوز في للجزم ، فحذفت الواو لالتقاء الساكنين، ثم حذفت النون تخفيفً[/color] [/size][/font][color=#ff0000][color=indigo][size=6][font=traditional arabic][color=red]هذه المواضع الثلاثة الإدغام؛ اعتدادًا بعارض الجزم وهذا الوجه هو المقدم في الأداء[/color] ، ويجوز الإظهار أيضًا؛ اعتدادًا بالأصل وإدغام المتجانسين في قوله تعالى : ﴿ ولتأت طآئفة اخرى [النساء: ١٠٢ ]، أصله : (ولتأتي)، فحذفت الياء للجزم . ويجوز هنا الوجهان كما في المتماثلين . والمقدم في الأداء هنا هو الادغام ايضا [color=red]وإدغام المتقاربين في قوله تعالى[/color] : ﴿وآتِ َ ذ ا اْلُقربى ﴾ [الإسراء: ٢٦ ]. وقوله تعالى : ﴿فَآتِ َ ذ ا اْلُقربى ﴾ [الروم : ٣٨ ]. أصلهم ا: (آتي )، فحذفت الياء للجزم . ويجوز فيهم ا: الإدغام والإظهار، والمرجح الادغام ٢٠٣ ]. وقوله تعالى : ﴿ وَلم يؤْ تَ تسعة من اْلما لِ﴾ [البقرة: ٢٤٧ ]. [color=red]أصله: (يؤتى) فحذفت[/color] - الألف للجزم . والمأخوذ به في هذا الموضع هو الإظهار لا غير، والقول بالإدغام ضعيف ويشبه الأمثلة السابقة قوله تعالى : ﴿ ويا َقومِ من ينصرنِي ﴾ [هود: ٣٠ ]، وقوله تعالى : ﴿ ويا َقومِ مالِي ﴾ [غافر: ٤١ ]؛ إذ الأصل فيهما: (يا قومي ) ثم حذفت ياء الإضافة . إلا أنه لا خلاف في إدغامها .[٣٤/ إن قرئ بوجه الإدغام الكبير [ ٢٤ [color=red]الفصل الثاني:[/color] [color=red]إعطاء غنة للنون أو الميم في الإدغام الكبير[/color] في الإدغام الكبير تسكن النون المتحركة ثم تدغم فيما بعدها، كقوله تعالى : ﴿نَّحن َنرزُقك ﴾[طه: ١٣٢ وفي هذه الحالة يكون الإدغام مع غنة بمقدار حركتين؛ تسوية بين النون التي سكونها عارض والتي سكونها أصلي وكذا إن قرئ بوجه الغنة مع اللام والراء نحو : ﴿نُّؤْمِن َلك ﴾ [البقرة: ٥٥ ] ﴿َتأَذَّن ربكم﴾ [إبراهيم: ٧] . والميم تخفى في الإدغام الكبير مع غنة بمقدار حركتين، نحو : ﴿أَعلم بِما﴾ [آل عمران : ٣٦ ]، وفي هذا أيضًا تسوية بين الميم التي سكونها عارض والتي سكونها أصلي.[/font] [/size][/color][/color][/center][color=#ff0000][color=indigo][size=6] [/size][/color][/color] [/QUOTE]
الإسم
التحقق
اكتب معهد الماهر
رد
الرئيسية
المنتديات
قسم القرآن و القراءات و التجويد
روضة القراءات العشر والتوجيه والتحريرات
الأصل والعارض في أحكام التجويد والقراءات