الرئيسية
المنتديات
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
الغرف الصوتية
غرفة ٠٠٠٠
ما الجديد
المشاركات الجديدة
جديد مشاركات الحائط
آخر النشاطات
الأعضاء
الزوار الحاليين
مشاركات الحائط الجديدة
البحث عن مشاركات الملف الشخصي
تسجيل الدخول
تسجيل
ما الجديد
البحث
البحث
بحث بالعناوين فقط
بواسطة:
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
قائمة
تسجيل الدخول
تسجيل
تثبيت التطبيق
تثبيت
الرئيسية
المنتديات
قسم العلـــوم الشرعيـــه
ركـن العقيـــده الاســـلاميه
القواعد المثلى في صفات الله وأسمائه الحسنى
تم تعطيل الجافا سكربت. للحصول على تجربة أفضل، الرجاء تمكين الجافا سكربت في المتصفح الخاص بك قبل المتابعة.
أنت تستخدم أحد المتصفحات القديمة. قد لا يتم عرض هذا الموقع أو المواقع الأخرى بشكل صحيح.
يجب عليك ترقية متصفحك أو استخدام
أحد المتصفحات البديلة
.
الرد على الموضوع
الرسالة
<blockquote data-quote="أم حذيفة" data-source="post: 49879" data-attributes="member: 1"><p style="text-align: center"><strong><span style="font-size: 22px"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: blue">قواعد في صفات الله تعالى</span></span></span></strong></p> <p style="text-align: center"><strong><span style="font-size: 22px"></span></strong></p><p><strong></strong></p><p><strong></strong><strong><span style="font-family: 'courier new'"><p style="text-align: center"></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: darkred"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: darkred"><span style="font-size: 22px"><span style="color: purple">القاعدة الأولى:</span></span></span><span style="font-size: 22px"> <span style="color: red">صفات الله تعالى كلها صفات كمال، لا نقص فيها بوجه من الوجوه </span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالحياة</span>، والعلم، والقدرة، والسمع، والبصر، والرحمة، والعزة، والحكمة، والعلو، والعظمة، وغير ذلك. </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقد دل على هذا</span> السمع، والعقل، والفطرة.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">أما السمع:</span> </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فمنه قوله تعالى: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ</span></span>)(50). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والمثل الأعلى هو</span> الوصف الأعلى.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وأما العقل:</span> فوجهه أن كل موجود حقيقة، فلابد أن تكون له صفة. إما صفة كمال، وإما صفة نقص. </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والثاني </span>باطل بالنسبة إلى الرب الكامل المستحق للعبادة؛ </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولهذا </span>أظهر الله تعالى بطلان ألوهية الأصنام باتصافها بالنقص والعجز.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فقال تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ</span></span>)(51). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">وقال تعالى: </span></span><span style="font-size: 22px">(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَهُمْ يُخْلَقُونَ <span style="color: black">*</span> أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ</span></span>)(52). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال عن إبراهيم وهو يحتج على أبيه:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لا يَسْمَعُ وَلا يُبْصِرُ وَلا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئاً</span></span>)(53)،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وعلى قومه:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">أَفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَلا يَضُرُّكُمْ <span style="color: black">*</span> أُفٍّ لَكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَفَلا تَعْقِلُونَ</span></span>)(54).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ثم إنه قد ثبت</span> بالحس والمشاهدة أن للمخلوق صفات كمال، وهي من الله تعالى، فمعطي الكمال أولى به.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">وأما الفطرة:</span></span><span style="font-size: 22px"> فلأن النفوس السليمة مجبولة مفطورة على محبة الله وتعظيمه وعبادته، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وهل تحب </span>وتعظم وتعبد إلا من علمت أنه متصف بصفات الكمال اللائقة بربوبيته وألوهيته؟</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وإذا كانت الصفة</span> نقصاً لا كمال فيها فهي ممتنعة في حق الله تعالى</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالموت</span>، والجهل، والنسيان، والعجز، والعمى، والصمم، ونحوها؛</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لقوله تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ</span></span>)(55).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله عن موسى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">فِي كِتَابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَلا يَنْسَى</span></span>)(56). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ</span></span>)(57). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ</span></span>)(58).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال النبي صلى الله عليه وسلم في الدجال:</span> "<span style="color: blue">إنه أعور وإن ربكم ليس بأعور</span>"(59).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال: </span>"<span style="color: blue">أيها الناس، أربعوا على أنفسكم فإنكم لا تدعون أصم، ولا غائباً</span>"(60).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقد عاقب الله تعالى</span> الواصفين له بالنقص، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما في قوله تعالى: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ</span></span>)(61).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ</span></span>)(62).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ونزه نفسه عما يصفونه به من النقائص، فقال سبحانه:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ <span style="color: black">*</span> وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ* وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِي</span></span><span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">نَ</span></span>)(63).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ</span></span>)(64).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وإذا كانت الصفة</span> كمالاً في حال، ونقصاً في حال، لم تكن جائزة في حق الله ولا ممتنعة على سبيل الإطلاق، فلا تثبت له إثباتاً مطلقاً، ولا تنفى عنه نفياً مطلقاً </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">بل لابد من التفصيل:</span></span><span style="font-size: 22px"> فتجوز في الحال التي تكون كمالاً، وتمتنع في الحال التي تكون نقصاً </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">وذلك كالمكر</span></span><span style="font-size: 22px">، والكيد، والخداع، ونحوها.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فهذه الصفات تكون كمالاً إذا</span> كانت في مقابلة من يعاملون الفاعل بمثلها؛</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لأنها حينئذ </span>تدل على أن فاعلها قادر على مقابلة عدوه بمثل فعله أو أشد،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وتكون نقصاً في</span> غير هذه الحال،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولهذا</span> لم يذكرها الله تعالى من صفاته على سبيل الإطلاق وإنما ذكرها في مقابلة من يعاملونه ورسله بمثلها،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كقوله تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ</span></span>)(65). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً* وَأَكِيدُ كَيْداً</span></span>)(66).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ <span style="color: black">*</span> وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ</span></span>)(67).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله:</span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ</span></span>)(68).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ <span style="color: black">*</span> اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ</span></span>)(69).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولهذا لم يذكر الله أنه</span> خان من خانوه</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فقال تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ</span></span>)(70).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فقال:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ</span></span>)، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">ولم يقل:</span></span><span style="font-size: 22px"> فخانهم؛</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">لأن الخيانة</span></span><span style="font-size: 22px"> خدعة في مقام الائتمان، وهي صفة ذم مطلقاً.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وبهذا عرف أن قول بعض العوام:</span> "خان الله من يخون" منكر فاحش، يجب النهي عنه.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: purple">القاعدة الثانية:</span> <span style="color: red">باب الصفات أوسع من باب الأسماء</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وذلك لأن كل اسم</span> متضمن لصفة كما سبق في القاعدة الثالثة من قواعد الأسماء،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولأن من الصفات</span> ما يتعلق بأفعال الله تعالى، وأفعاله لا منتهى لها، كما أن أقواله لا منتهى لها، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">قال الله تعالى:</span></span><span style="font-size: 22px"> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ</span></span>)(71).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ومن أمثلة ذلك:</span> أن من صفات الله تعالى المجيء، والإتيان، والأخذ والإمساك، والبطش، إلى غير ذلك من الصفات التي لا تحصى </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما قال تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَجَاءَ رَبُّك</span></span>)(72). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">وقال:</span></span><span style="font-size: 22px"> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">هَلْ يَنْظُرُونَ إِلا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ</span></span>)(73).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ</span></span>)(74).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الأَرْضِ إِلا بِإِذْنِهِ</span></span>)(75).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ</span></span>)(76). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ</span></span>)(77).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقال النبي صلى الله عليه وسلم:</span> "<span style="color: blue">ينزل ربنا إلى السماء الدنيا</span>"(78).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فنصف الله تعالى</span> بهذه الصفات على الوجه الوارد، ولا نسميه بها، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فلا نقول إن من أسمائه</span> الجائي، والآتي، والآخذ، والممسك، والباطش، والمريد، والنازل، ونحو ذلك، وإن كنا نخبر بذلك عنه ونصفه به.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: purple">القاعدة الثالثة:</span><span style="color: red"> صفات الله تعالى تنقسم إلى قسمين: ثبوتية، وسلبية</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">فالثبوتية:</span></span><span style="font-size: 22px"> ما أثبته الله تعالى لنفسه في كتابه، أو على لسان رسوله صلى الله عليه وسلم، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وكلها صفات</span> <span style="color: red">كمال</span> لا نقص فيها بوجه من الوجوه، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالحياة<span style="color: black">،</span></span> والعلم، والقدرة، والاستواء على العرش، والنزول إلى السماء الدنيا، والوجه، واليدين، ونحو ذلك.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فيجب إثباتها لله تعالى</span> حقيقة على الوجه اللائق به بدليل السمع والعقل.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">أما السمع:</span> </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فمنه قوله تعالى: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالا بَعِيداً</span></span>)(79).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فالإيمان بالله يتضمن:</span> الإيمان بصفاته.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والإيمان بالكتاب الذي نزل على رسوله يتضمن:</span> الإيمان بكل ما جاء فيه من صفات الله.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وكون محمد صلى الله عليه وسلم رسوله يتضمن:</span> الإيمان بكل ما أخبر به عن مرسله، وهو الله - عز وجل.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وأما العقل:</span> فلأن الله تعالى أخبر بها عن نفسه، وهو أعلم بها من غيره، وأصدق قيلاً، وأحسن حديثاً من غيره،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فوجب إثباتها له</span> كما أخبر بها من غير تردد، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فإن التردد في الخبر</span> إنما يتأتي حين يكون الخبر صادراً ممن يجوز عليه الجهل، أو الكذب، أو العي بحيث لا يفصح بما يريد،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وكل هذه العيوب الثلاثة</span> ممتنعة في حق الله - عز وجل - </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فوجب</span> قبول خبره على ما أخبر به.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وهكذا نقول فيما</span> أخبر به النبي صلى الله عليه وسلم عن الله تعالى، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فإن النبي صلى الله عليه وسلم</span> أعلم الناس بربه وأصدقهم خبراً وأنصحهم إرادة، وأفصحهم بياناً، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فوجب</span> قبول ما أخبر به على ما هو عليه.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والصفات السلبية:</span> ما نفاها الله - سبحانه - عن نفسه في كتابه، أو على لسان رسوله صلى الله عليه وسلم، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وكلها</span> صفات نقص في حقه </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالموت</span>، والنوم، والجهل، والنسيان، والعجز، والتعب.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فيجب نفيها عن الله تعالى</span> - لما سبق -</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">مع إثبات ضدها</span> على الوجه الأكمل،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وذلك لأن</span> ما نفاه الله تعالى عن نفسه فالمراد به بيان انتفائه لثبوت كمال ضده، لا لمجرد نفيه؛ </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لأن النفي</span> ليس بكمال، إلا أن يتضمن ما يدل على الكمال،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وذلك لأن النفي </span>عدم، والعدم ليس بشيء، فضلاً عن أن يكون كمالاً،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولأن النفي</span> قد يكون لعدم قابلية المحل له، فلا يكون كمالاً </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما لو قلت:</span> الجدار لا يظلم. </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقد يكون</span> للعجز عن القيام به فيكون نقصاً، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما في قول الشاعر:</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p><p></span></strong><p style="text-align: center"><span style="font-size: 22px"><strong><span style="font-family: 'courier new'">قبيلة لا يغدرون بذمة <span style="color: red">**</span> ولا يظلمون الناس حبة خردل</span></strong></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-size: 22px"></span></p><p><strong><span style="font-family: 'courier new'"><p style="text-align: center"></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقول الآخر:</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p><p></span></strong><p style="text-align: center"><span style="font-size: 22px"><strong><span style="font-family: 'courier new'">لكن قومي وإن كانوا ذوى حسب <span style="color: red">**</span> ليسوا من الشر في شيء وإن هانا</span></strong></span></p> <p style="text-align: center"><span style="font-size: 22px"></span></p><p><strong><span style="font-family: 'courier new'"><p style="text-align: center"></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">مثال ذلك:</span> </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">قوله تعالى:</span></span><span style="font-size: 22px"> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوت</span></span>)(80).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">فنفي الموت عنه</span></span><span style="font-size: 22px"> يتضمن كمال حياته.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">مثال آخر:</span> </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">قوله تعالى: </span></span><span style="font-size: 22px">(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَلا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً</span></span>)(81).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">نفي الظلم عنه</span> يتضمن كمال عدله.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">مثال ثالث:</span> </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">قوله تعالى:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ</span></span>)(82).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فنفي العجز عنه</span> يتضمن كمال علمه وقدرته. </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولهذا قال بعده:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">إِنَّهُ كَانَ عَلِيماً قَدِيراً</span></span>). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لأن العجز سببه</span> <span style="color: red">إما </span>الجهل بأسباب الإيجاد، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وإما</span> قصور القدرة عنه </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فلكمال علم الله تعالى وقدرته</span> لم يكن ليعجزه شيء في السموات ولا في الأرض.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وبهذا المثال</span> علمنا أن الصفة السلبية قد تتضمن أكثر من كمال.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: purple">القاعدة الرابعة:</span> <span style="color: red">الصفات الثبوتية صفات مدح وكمال </span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فكلما</span> كثرت وتنوعت دلالتها ظهر من كمال الموصوف بها ما هو أكثر.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ولهذا</span> كانت الصفات الثبوتية التي أخبر الله بها عن نفسه أكثر بكثير من الصفات السلبية، كما هو معلوم.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">أما الصفات السلبية فلم تذكر غالباً إلا في الأحوال التالية:</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px"></span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">الأولى: </span></span><span style="font-size: 22px">بيان عموم كماله </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">كما في قوله تعالى:</span></span><span style="font-size: 22px"> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ</span></span>)(83)،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">-</span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ</span></span>)(84).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">الثانية:</span> نفي ما ادعاه في حقه الكاذبون، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما في قوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَداً <span style="color: black">*</span> وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً</span></span>)(85).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">الثالثة:</span> دفع توهم نقص من كماله فيما يتعلق بهذا الأمر المعين، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما في قوله:</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لاعِبِينَ</span></span>)(86).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقوله: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ</span></span>)(87).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: purple">القاعدة الخامسة:</span><span style="color: red">الصفات الثبوتية تنقسم إلى قسمين: ذاتية وفعلية</span></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">فالذاتية:</span> هي التي لم يزل ولا يزال متصفاً بها، </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span><span style="color: red"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="color: red"><span style="font-size: 22px">كالعلم</span></span><span style="font-size: 22px">، والقدرة، والسمع، والبصر، والعزة، والحكمة، والعلو، والعظمة،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">ومنها الصفات الخبرية:</span> كالوجه، واليدين، والعينين.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">والفعلية:</span> هي التي تتعلق بمشيئته، إن شاء فعلها، وإن شاء لم يفعلها،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالاستواء على العرش</span>، والنزول إلى السماء الدنيا.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقد تكون الصفة</span> ذاتية فعلية باعتبارين،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كالكلام</span>، فإنه باعتبار أصله صفة ذاتية؛</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لأن الله تعالى</span> لم يزل ولا يزال متكلماً.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وباعتبار</span> آحاد الكلام صفة فعلية؛</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لأن الكلام</span> يتعلق بمشيئته، يتكلم متى شاء بما شاء </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما في قوله تعالى: </span>(<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ</span></span>)(88). </span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وكل صفة تعلقت</span> بمشيئته تعالى فإنها تابعة لحكمته.</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">وقد تكون الحكمة</span> معلومة لنا، وقد نعجز عن إدراكها</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">لكننا نعلم علم اليقين أنه - سبحانـه -</span> لا يشاء شيئاً إلا وهو موافق للحكمة ،</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"><span style="color: red">كما يشير إليه قوله تعالى :</span> (<span style="font-family: 'traditional arabic'"><span style="color: green">وَمَا تَشَاءُونَ إِلا أَنْ يَشـَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً</span></span>)(89).</span></p></span></strong></p><p style="text-align: center"><strong><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 22px"></span></p><p></span></strong></p></blockquote><p></p>
[QUOTE="أم حذيفة, post: 49879, member: 1"] [center][b][size=6][font=courier new][color=blue]قواعد في صفات الله تعالى[/color][/font] [/size][/b][/center][b] [/b][b][font=courier new][center] [color=darkred] [size=6][color=purple]القاعدة الأولى:[/color][/size][/color][size=6] [color=red]صفات الله تعالى كلها صفات كمال، لا نقص فيها بوجه من الوجوه [/color] [color=red]كالحياة[/color]، والعلم، والقدرة، والسمع، والبصر، والرحمة، والعزة، والحكمة، والعلو، والعظمة، وغير ذلك. [color=red]وقد دل على هذا[/color] السمع، والعقل، والفطرة. [color=red]أما السمع:[/color] [color=red]فمنه قوله تعالى: [/color]([font=traditional arabic][color=green]لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ[/color][/font])(50). [color=red]والمثل الأعلى هو[/color] الوصف الأعلى. [color=red]وأما العقل:[/color] فوجهه أن كل موجود حقيقة، فلابد أن تكون له صفة. إما صفة كمال، وإما صفة نقص. [color=red]والثاني [/color]باطل بالنسبة إلى الرب الكامل المستحق للعبادة؛ [color=red]ولهذا [/color]أظهر الله تعالى بطلان ألوهية الأصنام باتصافها بالنقص والعجز. [color=red]فقال تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ[/color][/font])(51). [/size][color=red] [size=6]وقال تعالى: [/size][/color][size=6]([font=traditional arabic][color=green]وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَهُمْ يُخْلَقُونَ [color=black]*[/color] أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ[/color][/font])(52). [color=red]وقال عن إبراهيم وهو يحتج على أبيه:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لا يَسْمَعُ وَلا يُبْصِرُ وَلا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئاً[/color][/font])(53)، [color=red]وعلى قومه:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]أَفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَلا يَضُرُّكُمْ [color=black]*[/color] أُفٍّ لَكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَفَلا تَعْقِلُونَ[/color][/font])(54). [color=red]ثم إنه قد ثبت[/color] بالحس والمشاهدة أن للمخلوق صفات كمال، وهي من الله تعالى، فمعطي الكمال أولى به. [/size][color=red] [size=6]وأما الفطرة:[/size][/color][size=6] فلأن النفوس السليمة مجبولة مفطورة على محبة الله وتعظيمه وعبادته، [color=red]وهل تحب [/color]وتعظم وتعبد إلا من علمت أنه متصف بصفات الكمال اللائقة بربوبيته وألوهيته؟ [color=red]وإذا كانت الصفة[/color] نقصاً لا كمال فيها فهي ممتنعة في حق الله تعالى [color=red]كالموت[/color]، والجهل، والنسيان، والعجز، والعمى، والصمم، ونحوها؛ [color=red]لقوله تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ[/color][/font])(55). [color=red]وقوله عن موسى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]فِي كِتَابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَلا يَنْسَى[/color][/font])(56). [color=red]وقوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ[/color][/font])(57). [color=red]وقوله: [/color]([font=traditional arabic][color=green]أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ[/color][/font])(58). [color=red]وقال النبي صلى الله عليه وسلم في الدجال:[/color] "[color=blue]إنه أعور وإن ربكم ليس بأعور[/color]"(59). [color=red]وقال: [/color]"[color=blue]أيها الناس، أربعوا على أنفسكم فإنكم لا تدعون أصم، ولا غائباً[/color]"(60). [color=red]وقد عاقب الله تعالى[/color] الواصفين له بالنقص، [color=red]كما في قوله تعالى: [/color]([font=traditional arabic][color=green]وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ[/color][/font])(61). [color=red]وقوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ[/color][/font])(62). [color=red]ونزه نفسه عما يصفونه به من النقائص، فقال سبحانه:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ [color=black]*[/color] وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ* وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِي[/color][/font][font=traditional arabic][color=green]نَ[/color][/font])(63). [color=red]وقال تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ[/color][/font])(64). [color=red]وإذا كانت الصفة[/color] كمالاً في حال، ونقصاً في حال، لم تكن جائزة في حق الله ولا ممتنعة على سبيل الإطلاق، فلا تثبت له إثباتاً مطلقاً، ولا تنفى عنه نفياً مطلقاً [/size][color=red] [size=6]بل لابد من التفصيل:[/size][/color][size=6] فتجوز في الحال التي تكون كمالاً، وتمتنع في الحال التي تكون نقصاً [/size][color=red] [size=6]وذلك كالمكر[/size][/color][size=6]، والكيد، والخداع، ونحوها. [color=red]فهذه الصفات تكون كمالاً إذا[/color] كانت في مقابلة من يعاملون الفاعل بمثلها؛ [color=red]لأنها حينئذ [/color]تدل على أن فاعلها قادر على مقابلة عدوه بمثل فعله أو أشد، [color=red]وتكون نقصاً في[/color] غير هذه الحال، [color=red]ولهذا[/color] لم يذكرها الله تعالى من صفاته على سبيل الإطلاق وإنما ذكرها في مقابلة من يعاملونه ورسله بمثلها، [color=red]كقوله تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ[/color][/font])(65). [color=red]وقوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً* وَأَكِيدُ كَيْداً[/color][/font])(66). [color=red]وقوله: [/color]([font=traditional arabic][color=green]وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ [color=black]*[/color] وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ[/color][/font])(67). [color=red]وقوله:[/color]([font=traditional arabic][color=green]إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ[/color][/font])(68). [color=red]وقوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ [color=black]*[/color] اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ[/color][/font])(69). [color=red]ولهذا لم يذكر الله أنه[/color] خان من خانوه [color=red]فقال تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ[/color][/font])(70). [color=red]فقال:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ[/color][/font])، [/size][color=red] [size=6]ولم يقل:[/size][/color][size=6] فخانهم؛ [/size][color=red] [size=6]لأن الخيانة[/size][/color][size=6] خدعة في مقام الائتمان، وهي صفة ذم مطلقاً. [color=red]وبهذا عرف أن قول بعض العوام:[/color] "خان الله من يخون" منكر فاحش، يجب النهي عنه. [color=purple]القاعدة الثانية:[/color] [color=red]باب الصفات أوسع من باب الأسماء[/color] [color=red]وذلك لأن كل اسم[/color] متضمن لصفة كما سبق في القاعدة الثالثة من قواعد الأسماء، [color=red]ولأن من الصفات[/color] ما يتعلق بأفعال الله تعالى، وأفعاله لا منتهى لها، كما أن أقواله لا منتهى لها، [/size][color=red] [size=6]قال الله تعالى:[/size][/color][size=6] ([font=traditional arabic][color=green]وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ[/color][/font])(71). [color=red]ومن أمثلة ذلك:[/color] أن من صفات الله تعالى المجيء، والإتيان، والأخذ والإمساك، والبطش، إلى غير ذلك من الصفات التي لا تحصى [color=red]كما قال تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَجَاءَ رَبُّك[/color][/font])(72). [/size][color=red] [size=6]وقال:[/size][/color][size=6] ([font=traditional arabic][color=green]هَلْ يَنْظُرُونَ إِلا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ[/color][/font])(73). [color=red]وقال: [/color]([font=traditional arabic][color=green]فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ[/color][/font])(74). [color=red]وقال:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الأَرْضِ إِلا بِإِذْنِهِ[/color][/font])(75). [color=red]وقال: [/color]([font=traditional arabic][color=green]إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ[/color][/font])(76). [color=red]وقال:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ[/color][/font])(77). [color=red]وقال النبي صلى الله عليه وسلم:[/color] "[color=blue]ينزل ربنا إلى السماء الدنيا[/color]"(78). [color=red]فنصف الله تعالى[/color] بهذه الصفات على الوجه الوارد، ولا نسميه بها، [color=red]فلا نقول إن من أسمائه[/color] الجائي، والآتي، والآخذ، والممسك، والباطش، والمريد، والنازل، ونحو ذلك، وإن كنا نخبر بذلك عنه ونصفه به. [color=purple]القاعدة الثالثة:[/color][color=red] صفات الله تعالى تنقسم إلى قسمين: ثبوتية، وسلبية[/color] [/size][color=red] [size=6]فالثبوتية:[/size][/color][size=6] ما أثبته الله تعالى لنفسه في كتابه، أو على لسان رسوله صلى الله عليه وسلم، [color=red]وكلها صفات[/color] [color=red]كمال[/color] لا نقص فيها بوجه من الوجوه، [color=red]كالحياة[color=black]،[/color][/color] والعلم، والقدرة، والاستواء على العرش، والنزول إلى السماء الدنيا، والوجه، واليدين، ونحو ذلك. [color=red]فيجب إثباتها لله تعالى[/color] حقيقة على الوجه اللائق به بدليل السمع والعقل. [color=red]أما السمع:[/color] [color=red]فمنه قوله تعالى: [/color]([font=traditional arabic][color=green]يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالا بَعِيداً[/color][/font])(79). [color=red]فالإيمان بالله يتضمن:[/color] الإيمان بصفاته. [color=red]والإيمان بالكتاب الذي نزل على رسوله يتضمن:[/color] الإيمان بكل ما جاء فيه من صفات الله. [color=red]وكون محمد صلى الله عليه وسلم رسوله يتضمن:[/color] الإيمان بكل ما أخبر به عن مرسله، وهو الله - عز وجل. [color=red]وأما العقل:[/color] فلأن الله تعالى أخبر بها عن نفسه، وهو أعلم بها من غيره، وأصدق قيلاً، وأحسن حديثاً من غيره، [color=red]فوجب إثباتها له[/color] كما أخبر بها من غير تردد، [color=red]فإن التردد في الخبر[/color] إنما يتأتي حين يكون الخبر صادراً ممن يجوز عليه الجهل، أو الكذب، أو العي بحيث لا يفصح بما يريد، [color=red]وكل هذه العيوب الثلاثة[/color] ممتنعة في حق الله - عز وجل - [color=red]فوجب[/color] قبول خبره على ما أخبر به. [color=red]وهكذا نقول فيما[/color] أخبر به النبي صلى الله عليه وسلم عن الله تعالى، [color=red]فإن النبي صلى الله عليه وسلم[/color] أعلم الناس بربه وأصدقهم خبراً وأنصحهم إرادة، وأفصحهم بياناً، [color=red]فوجب[/color] قبول ما أخبر به على ما هو عليه. [color=red]والصفات السلبية:[/color] ما نفاها الله - سبحانه - عن نفسه في كتابه، أو على لسان رسوله صلى الله عليه وسلم، [color=red]وكلها[/color] صفات نقص في حقه [color=red]كالموت[/color]، والنوم، والجهل، والنسيان، والعجز، والتعب. [color=red]فيجب نفيها عن الله تعالى[/color] - لما سبق - [color=red]مع إثبات ضدها[/color] على الوجه الأكمل، [color=red]وذلك لأن[/color] ما نفاه الله تعالى عن نفسه فالمراد به بيان انتفائه لثبوت كمال ضده، لا لمجرد نفيه؛ [color=red]لأن النفي[/color] ليس بكمال، إلا أن يتضمن ما يدل على الكمال، [color=red]وذلك لأن النفي [/color]عدم، والعدم ليس بشيء، فضلاً عن أن يكون كمالاً، [color=red]ولأن النفي[/color] قد يكون لعدم قابلية المحل له، فلا يكون كمالاً [color=red]كما لو قلت:[/color] الجدار لا يظلم. [color=red]وقد يكون[/color] للعجز عن القيام به فيكون نقصاً، [color=red]كما في قول الشاعر:[/color] [/size][/center] [/font][/b][center][size=6][b][font=courier new]قبيلة لا يغدرون بذمة [color=red]**[/color] ولا يظلمون الناس حبة خردل[/font][/b] [/size][/center] [b][font=courier new][center] [size=6][color=red]وقول الآخر:[/color] [/size][/center] [/font][/b][center][size=6][b][font=courier new]لكن قومي وإن كانوا ذوى حسب [color=red]**[/color] ليسوا من الشر في شيء وإن هانا[/font][/b] [/size][/center] [b][font=courier new][center] [size=6][color=red]مثال ذلك:[/color] [/size][color=red] [size=6]قوله تعالى:[/size][/color][size=6] ([font=traditional arabic][color=green]وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوت[/color][/font])(80). [/size][color=red] [size=6]فنفي الموت عنه[/size][/color][size=6] يتضمن كمال حياته. [color=red]مثال آخر:[/color] [/size][color=red] [size=6]قوله تعالى: [/size][/color][size=6]([font=traditional arabic][color=green]وَلا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً[/color][/font])(81). [color=red]نفي الظلم عنه[/color] يتضمن كمال عدله. [color=red]مثال ثالث:[/color] [color=red]قوله تعالى:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ[/color][/font])(82). [color=red]فنفي العجز عنه[/color] يتضمن كمال علمه وقدرته. [color=red]ولهذا قال بعده:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]إِنَّهُ كَانَ عَلِيماً قَدِيراً[/color][/font]). [color=red]لأن العجز سببه[/color] [color=red]إما [/color]الجهل بأسباب الإيجاد، [color=red]وإما[/color] قصور القدرة عنه [color=red]فلكمال علم الله تعالى وقدرته[/color] لم يكن ليعجزه شيء في السموات ولا في الأرض. [color=red]وبهذا المثال[/color] علمنا أن الصفة السلبية قد تتضمن أكثر من كمال. [color=purple]القاعدة الرابعة:[/color] [color=red]الصفات الثبوتية صفات مدح وكمال [/color] [color=red]فكلما[/color] كثرت وتنوعت دلالتها ظهر من كمال الموصوف بها ما هو أكثر. [color=red]ولهذا[/color] كانت الصفات الثبوتية التي أخبر الله بها عن نفسه أكثر بكثير من الصفات السلبية، كما هو معلوم. [/size][color=red] [size=6]أما الصفات السلبية فلم تذكر غالباً إلا في الأحوال التالية: الأولى: [/size][/color][size=6]بيان عموم كماله [/size][color=red] [size=6]كما في قوله تعالى:[/size][/color][size=6] ([font=traditional arabic][color=green]لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ[/color][/font])(83)، [color=red]-[/color]([font=traditional arabic][color=green]وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ[/color][/font])(84). [color=red]الثانية:[/color] نفي ما ادعاه في حقه الكاذبون، [color=red]كما في قوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَداً [color=black]*[/color] وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً[/color][/font])(85). [color=red]الثالثة:[/color] دفع توهم نقص من كماله فيما يتعلق بهذا الأمر المعين، [color=red]كما في قوله:[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لاعِبِينَ[/color][/font])(86). [color=red]وقوله: [/color]([font=traditional arabic][color=green]وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ[/color][/font])(87). [color=purple]القاعدة الخامسة:[/color][color=red]الصفات الثبوتية تنقسم إلى قسمين: ذاتية وفعلية[/color] [color=red]فالذاتية:[/color] هي التي لم يزل ولا يزال متصفاً بها، [/size][color=red] [size=6]كالعلم[/size][/color][size=6]، والقدرة، والسمع، والبصر، والعزة، والحكمة، والعلو، والعظمة، [color=red]ومنها الصفات الخبرية:[/color] كالوجه، واليدين، والعينين. [color=red]والفعلية:[/color] هي التي تتعلق بمشيئته، إن شاء فعلها، وإن شاء لم يفعلها، [color=red]كالاستواء على العرش[/color]، والنزول إلى السماء الدنيا. [color=red]وقد تكون الصفة[/color] ذاتية فعلية باعتبارين، [color=red]كالكلام[/color]، فإنه باعتبار أصله صفة ذاتية؛ [color=red]لأن الله تعالى[/color] لم يزل ولا يزال متكلماً. [color=red]وباعتبار[/color] آحاد الكلام صفة فعلية؛ [color=red]لأن الكلام[/color] يتعلق بمشيئته، يتكلم متى شاء بما شاء [color=red]كما في قوله تعالى: [/color]([font=traditional arabic][color=green]إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ[/color][/font])(88). [color=red]وكل صفة تعلقت[/color] بمشيئته تعالى فإنها تابعة لحكمته. [color=red]وقد تكون الحكمة[/color] معلومة لنا، وقد نعجز عن إدراكها [color=red]لكننا نعلم علم اليقين أنه - سبحانـه -[/color] لا يشاء شيئاً إلا وهو موافق للحكمة ، [color=red]كما يشير إليه قوله تعالى :[/color] ([font=traditional arabic][color=green]وَمَا تَشَاءُونَ إِلا أَنْ يَشـَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً[/color][/font])(89). [/size][/center] [/font][/b] [/QUOTE]
الإسم
التحقق
اكتب معهد الماهر
رد
الرئيسية
المنتديات
قسم العلـــوم الشرعيـــه
ركـن العقيـــده الاســـلاميه
القواعد المثلى في صفات الله وأسمائه الحسنى