الرئيسية
المنتديات
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
الغرف الصوتية
غرفة ٠٠٠٠
ما الجديد
المشاركات الجديدة
جديد مشاركات الحائط
آخر النشاطات
الأعضاء
الزوار الحاليين
مشاركات الحائط الجديدة
البحث عن مشاركات الملف الشخصي
تسجيل الدخول
تسجيل
ما الجديد
البحث
البحث
بحث بالعناوين فقط
بواسطة:
المشاركات الجديدة
بحث بالمنتديات
قائمة
تسجيل الدخول
تسجيل
تثبيت التطبيق
تثبيت
الرئيسية
المنتديات
قسم القرآن و القراءات و التجويد
ركن التجويد العام
شرح مكتوب لنظم السلسبيل الشافي
تم تعطيل الجافا سكربت. للحصول على تجربة أفضل، الرجاء تمكين الجافا سكربت في المتصفح الخاص بك قبل المتابعة.
أنت تستخدم أحد المتصفحات القديمة. قد لا يتم عرض هذا الموقع أو المواقع الأخرى بشكل صحيح.
يجب عليك ترقية متصفحك أو استخدام
أحد المتصفحات البديلة
.
الرد على الموضوع
الرسالة
<blockquote data-quote="فجر الدعوة" data-source="post: 7795" data-attributes="member: 14"><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"><p style="text-align: center"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">بابُ معانِي الصفاتِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(133) الهمسُ جَرْىُ نَفَسِ الحُروفِ ------- والجَهْرُ حَبْسُ جَرْيهِ المَعْرُوفِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(134) والرِخوُ جَرىُ الصوتِ والشِّدَةُ لا ------- والوَسْطُ بينَ الحالَتَينِ حَصُلاَ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(135) رَفْعُ اللسانِ بالحروفِ استعلا ------- وخَفْضُهُ بِها استِفالُ يُجلَى</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(136) الاِطباقُ إلصاقُ اللسانِ بالحَنَكْ ------- والاِنفتاحُ فَتْحُ ما بَيْنَ الحَنَكْ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(137) الاِذلاقُ خِفَّةُ الحُروفِ وَضْعا ------- والاِنصِماتُ ثُقلُهُنَّ طَبْعا</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(138) أما الصفيرُ فَهْوَ صَوْتٌ زائِدُ ------- بَيْنَ الشفاهِ مَعْ حُروفٍ يُوجَدُ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(139) وصِفَةُ المُقَلْقَلِ المتَّجِهِ ------- هي اضطرابُ الحَرفِ في مَخْرجِهِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(140) واللينُ أَنْ تُخْرِجَ بالسهولَةِ ------- حَرْفَيْنِ دونَ شِدَّةٍ وكُلْفَةِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(141) وأمَّا الاِنحرافُ قُلْ في حَدِّهِ ------- معناهُ مَيلُ الحَرفِ عَنْ مَخْرَجِهِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(142) وعَرِّفِ التكرِيرَ بارتِعادِ ------- رأسِ اللسانِ تَحْظَ بالمُرادِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(143) وإِنْ تَشَأْ معنى التَفَشِّي فاعلَمِ ------- هوَ انتشارُ الريحِ داخلَ الفَمِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(144) والاِستِطالةْ إِنْ أَردتَّ حدَّها ------- هِيَ امتِدادُ الضادِ في مَخْرَجِها</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وقد فات المصنف رحمه الله كما يقول أستاذنا د/ حامد خير الله سعيد في تحقيقه للكتاب قائلا :</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">فات المصنف كذلك أن ينبه على معنى الخفاء وقد ذكر بيتا في تعريف الغنة ( في باب الغنة ) وأنا أضيف إليه بيتين في صفة الخفاء وهاك ثلاثتها</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وغنة صوت لذيذ ركبا ====== في النون والميم على مراتبا</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وعرف الخفاء بانعدام ====== ظهور صوت الحرف في الكلام</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">حروف ( واي ) قويت بالمد ====== وصل الضمير ثابت في العد</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p><p></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وإليكم تعريف الصفات :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">فالهمس معناه في اللغة الخفاء وفي الاصطلاح جري النفس عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والجهر معناه في اللغة الإعلان وفي الاصطلاح احتباس جري النفس عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والرخو معناه في اللغة اللين وفي الاصطلاح جري الصوت عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والشدة معناها في اللغة القوة وفي الاصطلاح احتباس جري الصوت عند النطق بحروفها</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والتوسط معناه في اللغة الاعتدال وفي الاصطلاح اعتدال الصوت بحيث لا يحتبس كالشدة ولا يجري كالرخو فالرخو يشبه الماء في سرعة جريانه والشدة تشبه السمن في وقوفه والتوسط يشبه العسل في بينيته</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والاستعلاء معناه في اللغة الارتفاع وفي الاصطلاح ارتفاع اللسان إلى الحنك الأعلى عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والاستفال معناه في اللغة الانخفاض وفي الاصطلاح انخفاض اللسان عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والإطباق معناه في اللغة الإلصاق وفي الاصطلاح إلصاق اللسان بالحنك الأعلى عند النطق بحروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والانفتاح معناه في اللغة الافتراق وفي الاصطلاح انفتاح قليل بين اللسان وسقف الحنك الأعلى</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والإذلاق معناه في اللغة طرف الشئ وفي الاصطلاح خفة الحروف</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والإصمات معناه في اللغة المنع وفي الاصطلاح ثقل الحروف</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والصفير معناه في اللغة صوت يشبه صوت الطائر وفي الاصطلاح صوت زائد يخرج من بين الشفتين يصاحب حروفه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والقلقلة معناها في اللغة الاضطراب وفي الاصطلاح اضطراب الحرف في مخرجه حتى يتصل بمخرج غيره فاللام تميل إلى طرف اللسان والراء تميل إلى ظهره</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">واللين معناه في اللغة السهولة وفي الاصطلاح إخراج الحرف بعدم كلفة</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والانحراف معناه في اللغة الميل وفي الاصطلاح ميل الحرف عن مخرجه حتى يتصل بمخرج غيره فاللام تميل إلى طرف اللسان والراء تميل إلى ظهره</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والتكرير معناه في اللغة الإعادة وفي الاصطلاح ارتعاد رأس اللسان عند النطق بالراء ويجب إخفاؤه فالراء قابلة للتكرير فقط</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والتفشي معناه في اللغة الانتشار وفي الاصطلاح انتشار الريح في الفم عند النطق بالشين حتى يتصل بمخرج الظاء</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والاستطالة معناها في اللغة الامتداد وفي الاصطلاح امتداد الضاد في مخرجها حتى يتصل بمخرج اللام والفرق بين الاستطالة والمد أن الاستطالة امتداد نفس الحرف والمد امتداد صوت الحرف</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والخفاء في اللغة هو الاستتار وفي الاصطلاح خفاء صوت الحرف عند النطق به وحروفه أربعة وهي حروف المد الثلاثة والهاء أما خفاء حروف المد فلسعة مخرجها لذا قويت بالمد وأما خفاء الهاء فلاجتماع صفات الضعف فيها لذا قويت بالصلة إذا كانت هاء ضمير</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"><p style="text-align: center"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">بابُ التجويدِ ومراتبِهِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(145) تجويدُكَ القُرْءانَ حَتمٌ واجبُ ===== إِن لَّمْ تجوِّدْهُ فأنتَ مُذنِبُ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(146) لأنَّ ربِّي كلَّفَ الإِنسانا ===== بهِ فقال رتِّلِ القرءانا</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(147) وَهُوَ أَنْ تُعطِىَ كُلَّ حَرفِ ===== ما يستحقُّه بكُلِّ لُطْفِ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(148) وَهْوَ يَزيدُ القارئِين حُسْنَا ===== ولا يُعوِّدُ اللِّسانَ اللَّحْنا</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(149) ومالَهُ ضبطٌ سِوى التكرارِ ===== بالفمِّ واستماعِهِ مِن قاريْ</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">(150) وجَوِّدِ القُرءانَ بالترتيلِ ===== والحَدْرِ والتدْوير يا خليلي</p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></p><p></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">التجويد : معناه لغة هو التحسين واصطلاحا هو إعطاء كل حرف ما يستحقه من مخرج وصفه من غير تعسف ولا كلفة</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وثمرته : صون اللسان عن اللحن في القرءان</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وهو فرض عيني على كل قارئ للقرءان مسلما أو مسلمة ( العمل به فرض عين والعلم به فرض كفاية )</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">لقوله تعالى : " ورتل القرءان ترتيلا "</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وقوله صلى الله عليه وسلم : ( اقرءوا القرءان بلحون العرب وأصواتها ، وإياكم ولحون أهل الفسق والكبائر ، فإنه سيجئ أقوام من بعدي يرجعون القرءان ترجيع الغناء والرهبانية والنوح ، لا يجاوز حناجرهم ، مفتونة قلوبهم ، وقلوب من يعجبهم شأنهم ) وهو حديث ضعيف ويستغنى عنه بالصحيح من السنة مثل :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">حديث أبي هريرة رضي الله عنه قال : سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول : ( ما أذن الله لشئ ما أذن لنبي حسن الصوت يتغنى بالقرءان يجهر به ) أخرجه الشيخان ومعنى يتغنى بالقرءان أي يحسن صوته به</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ولا ينضبط القرءان إلا بالمداومة على التلاوة بالوجه المطلوب واستماعه ممن يحسن التلاوة</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">قال النووي - رحمه الله : قال العلماء رحمهم الله : فيستحب تحسين الصوت بالقراءة وتزيينها ما لم يخرج عن حد القراءة بالتمطيط فإن أفرط حتى زاد حرفا أو أخفاه فهو حرام</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ثم قال : وقال قاضي القضاة في كتابه ( الحاوي ) : القراءة بالألحان الموضوعة إن أخرجت القرءان عن صيغته بإدخال حركات فيه أو إخراج حركات منه أو قصر ممدود أو مد مقصور وتمطيط يخل باللفظ ويلتبس به المعنى فهو حرام يفسق به القارئ ويأثم به المستمع لأنه عدل به عن نهجه القويم إلى الاعوجاج والله تعالى يقول : " قرءانا عربيا غير ذي عوج " </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">قال : فإن لم يخرجه اللحن عن لفظه وقراءته على ترتيله كان مباحا لأنه زاد له بألحانه في تحسينه هذا كلام قاضي القضاة</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">قال النووي معلقا : وهذا القسم الأول من القراءة بالألحان المحرمة معصية ابتلي بها بعض العوام الجهلة والضغام الغشمة الذين يقرءون على الجنائز وفي بعض المحافل وهذه بدعة محرمة ظاهرة يأثم كل مستمع لها كما قال قاضي القضاة ويأثم كل قادر على إزالتها أو النهي عنها إذا لم يفعل ذلك </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ثم قال : قال الشافعي في ( مختصر المزني ) رحمهما الله : ويحسن صوته بالقراءة بأي وجه كان ، قال : وأحب ما يقرأ حدرا وتحزينا ، يقال حدرت القراءة : إذا أدرجتها ولم تمططها ويقال : يقرأ بالتحزين : إذا أرق صوته </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">راجع ( التبيان في آداب حملة القرءان للإمام النووي بتحقيق أبي عبد الله أحمد بن إبراهيم أبي العينين صفحة 78 وما بعدها )</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ثم يقول د. حامد خير الله : يفهم من ذلك أن القراءة بالألحان جائزة بشرطين :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">الأول : ألا تخرج القراءة عن قواعد التجويد وأصول الأداء</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">الثاني : ألا تشبه ألحان الفساق وأهل الفجور </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وإلى هذا المعنى أشار الجعبري بقوله :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">اقرأ بألحان الأعارب طبعها ====== وأجيزت الأنغام بالميزان</p><p></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">مراتب التجويد :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ذكر المصنف هنا ثلاثة مراتب للتجويد فقط وهي :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">الترتيل : وهو القراءة بالتأني</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">التدوير : القراءة بين التأني والإسراع</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">الحدر : وهو الإسراع </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ولابد في الكل من مراعاة ما يجب من غير إفراط ولا تفريط</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وفات المصنف هنا ذكر مرتبة التحقيق كما يقول أستاذنا د. حامد خير الله الذي نظم لذلك بيتا ليتدارك ذلك قائلا :</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p style="text-align: center"><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">واختير للتعليم يا صديقي ====== قراءة القرءان بالتحقيق</p><p></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والتحقيق هو مصدر من حقق الشئ تحقيقا إذا بلغ يقينه ومعناه المبالغة في الإتيان بالشئ على حقيقته من غير زيادة ولا نقص فهو بلوغ حقيقة الشئ والوقوف على كنهه والوصول إلى نهاية شأنه </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وهو عند أهل فن التجويد عبارة عن إعطاء الحروف حقها من إشباع المد وتحقيق الهمز وإتمام الحركات وتوفية الغنات وتفكيك الحروف وهو بيانها وإخراج بعضها من بعض بالسكت والترسل والتؤدة والوقف على الوقوف الجائزة والإتيان بالإظهار والإدغام على وجهه</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وهو مذهب ورش - من غير طريق الأصبهاني عنه - وحمزة وعاصم </span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">وهو الذي يستحسن ويستحب الأخذ به للمعلمين من غير أن يتجاوز إلى حد الإفراط من تحريك السواكن وتوليد الحروف من إشباع الحركات وتطنين الغنات بالمبالغة في الغنات إلى غير ذلك مما تنفر عنه الطباع وتمجه القلوب والأسماع</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">ويقول د. حامد : قال ابن الجزري : وهو نوع من الترتيل</span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'"></span></span></span></span></span></span></span></p><p><span style="font-family: 'courier new'"><span style="font-size: 18px"><span style="color: green"><span style="color: #000000"><span style="font-family: 'times new roman'"><span style="color: #0d0bae"><span style="font-family: 'arial'">والترتيل أولى للتمكن من تحسين الحروف وتثبيتها</span></span></span></span></span></span></span></p></blockquote><p></p>
[QUOTE="فجر الدعوة, post: 7795, member: 14"] [font=courier new][size=5][color=green][color=#000000][font=times new roman][color=#0d0bae][font=arial][center] بابُ معانِي الصفاتِ (133) الهمسُ جَرْىُ نَفَسِ الحُروفِ ------- والجَهْرُ حَبْسُ جَرْيهِ المَعْرُوفِ (134) والرِخوُ جَرىُ الصوتِ والشِّدَةُ لا ------- والوَسْطُ بينَ الحالَتَينِ حَصُلاَ (135) رَفْعُ اللسانِ بالحروفِ استعلا ------- وخَفْضُهُ بِها استِفالُ يُجلَى (136) الاِطباقُ إلصاقُ اللسانِ بالحَنَكْ ------- والاِنفتاحُ فَتْحُ ما بَيْنَ الحَنَكْ (137) الاِذلاقُ خِفَّةُ الحُروفِ وَضْعا ------- والاِنصِماتُ ثُقلُهُنَّ طَبْعا (138) أما الصفيرُ فَهْوَ صَوْتٌ زائِدُ ------- بَيْنَ الشفاهِ مَعْ حُروفٍ يُوجَدُ (139) وصِفَةُ المُقَلْقَلِ المتَّجِهِ ------- هي اضطرابُ الحَرفِ في مَخْرجِهِ (140) واللينُ أَنْ تُخْرِجَ بالسهولَةِ ------- حَرْفَيْنِ دونَ شِدَّةٍ وكُلْفَةِ (141) وأمَّا الاِنحرافُ قُلْ في حَدِّهِ ------- معناهُ مَيلُ الحَرفِ عَنْ مَخْرَجِهِ (142) وعَرِّفِ التكرِيرَ بارتِعادِ ------- رأسِ اللسانِ تَحْظَ بالمُرادِ (143) وإِنْ تَشَأْ معنى التَفَشِّي فاعلَمِ ------- هوَ انتشارُ الريحِ داخلَ الفَمِ (144) والاِستِطالةْ إِنْ أَردتَّ حدَّها ------- هِيَ امتِدادُ الضادِ في مَخْرَجِها وقد فات المصنف رحمه الله كما يقول أستاذنا د/ حامد خير الله سعيد في تحقيقه للكتاب قائلا : فات المصنف كذلك أن ينبه على معنى الخفاء وقد ذكر بيتا في تعريف الغنة ( في باب الغنة ) وأنا أضيف إليه بيتين في صفة الخفاء وهاك ثلاثتها وغنة صوت لذيذ ركبا ====== في النون والميم على مراتبا وعرف الخفاء بانعدام ====== ظهور صوت الحرف في الكلام حروف ( واي ) قويت بالمد ====== وصل الضمير ثابت في العد [/center] وإليكم تعريف الصفات : فالهمس معناه في اللغة الخفاء وفي الاصطلاح جري النفس عند النطق بحروفه والجهر معناه في اللغة الإعلان وفي الاصطلاح احتباس جري النفس عند النطق بحروفه والرخو معناه في اللغة اللين وفي الاصطلاح جري الصوت عند النطق بحروفه والشدة معناها في اللغة القوة وفي الاصطلاح احتباس جري الصوت عند النطق بحروفها والتوسط معناه في اللغة الاعتدال وفي الاصطلاح اعتدال الصوت بحيث لا يحتبس كالشدة ولا يجري كالرخو فالرخو يشبه الماء في سرعة جريانه والشدة تشبه السمن في وقوفه والتوسط يشبه العسل في بينيته والاستعلاء معناه في اللغة الارتفاع وفي الاصطلاح ارتفاع اللسان إلى الحنك الأعلى عند النطق بحروفه والاستفال معناه في اللغة الانخفاض وفي الاصطلاح انخفاض اللسان عند النطق بحروفه والإطباق معناه في اللغة الإلصاق وفي الاصطلاح إلصاق اللسان بالحنك الأعلى عند النطق بحروفه والانفتاح معناه في اللغة الافتراق وفي الاصطلاح انفتاح قليل بين اللسان وسقف الحنك الأعلى والإذلاق معناه في اللغة طرف الشئ وفي الاصطلاح خفة الحروف والإصمات معناه في اللغة المنع وفي الاصطلاح ثقل الحروف والصفير معناه في اللغة صوت يشبه صوت الطائر وفي الاصطلاح صوت زائد يخرج من بين الشفتين يصاحب حروفه والقلقلة معناها في اللغة الاضطراب وفي الاصطلاح اضطراب الحرف في مخرجه حتى يتصل بمخرج غيره فاللام تميل إلى طرف اللسان والراء تميل إلى ظهره واللين معناه في اللغة السهولة وفي الاصطلاح إخراج الحرف بعدم كلفة والانحراف معناه في اللغة الميل وفي الاصطلاح ميل الحرف عن مخرجه حتى يتصل بمخرج غيره فاللام تميل إلى طرف اللسان والراء تميل إلى ظهره والتكرير معناه في اللغة الإعادة وفي الاصطلاح ارتعاد رأس اللسان عند النطق بالراء ويجب إخفاؤه فالراء قابلة للتكرير فقط والتفشي معناه في اللغة الانتشار وفي الاصطلاح انتشار الريح في الفم عند النطق بالشين حتى يتصل بمخرج الظاء والاستطالة معناها في اللغة الامتداد وفي الاصطلاح امتداد الضاد في مخرجها حتى يتصل بمخرج اللام والفرق بين الاستطالة والمد أن الاستطالة امتداد نفس الحرف والمد امتداد صوت الحرف والخفاء في اللغة هو الاستتار وفي الاصطلاح خفاء صوت الحرف عند النطق به وحروفه أربعة وهي حروف المد الثلاثة والهاء أما خفاء حروف المد فلسعة مخرجها لذا قويت بالمد وأما خفاء الهاء فلاجتماع صفات الضعف فيها لذا قويت بالصلة إذا كانت هاء ضمير [/font][/color][/font][/color][color=#000000][font=times new roman][color=#0d0bae][font=arial][center] بابُ التجويدِ ومراتبِهِ (145) تجويدُكَ القُرْءانَ حَتمٌ واجبُ ===== إِن لَّمْ تجوِّدْهُ فأنتَ مُذنِبُ (146) لأنَّ ربِّي كلَّفَ الإِنسانا ===== بهِ فقال رتِّلِ القرءانا (147) وَهُوَ أَنْ تُعطِىَ كُلَّ حَرفِ ===== ما يستحقُّه بكُلِّ لُطْفِ (148) وَهْوَ يَزيدُ القارئِين حُسْنَا ===== ولا يُعوِّدُ اللِّسانَ اللَّحْنا (149) ومالَهُ ضبطٌ سِوى التكرارِ ===== بالفمِّ واستماعِهِ مِن قاريْ (150) وجَوِّدِ القُرءانَ بالترتيلِ ===== والحَدْرِ والتدْوير يا خليلي [/center] التجويد : معناه لغة هو التحسين واصطلاحا هو إعطاء كل حرف ما يستحقه من مخرج وصفه من غير تعسف ولا كلفة وثمرته : صون اللسان عن اللحن في القرءان وهو فرض عيني على كل قارئ للقرءان مسلما أو مسلمة ( العمل به فرض عين والعلم به فرض كفاية ) لقوله تعالى : " ورتل القرءان ترتيلا " وقوله صلى الله عليه وسلم : ( اقرءوا القرءان بلحون العرب وأصواتها ، وإياكم ولحون أهل الفسق والكبائر ، فإنه سيجئ أقوام من بعدي يرجعون القرءان ترجيع الغناء والرهبانية والنوح ، لا يجاوز حناجرهم ، مفتونة قلوبهم ، وقلوب من يعجبهم شأنهم ) وهو حديث ضعيف ويستغنى عنه بالصحيح من السنة مثل : حديث أبي هريرة رضي الله عنه قال : سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول : ( ما أذن الله لشئ ما أذن لنبي حسن الصوت يتغنى بالقرءان يجهر به ) أخرجه الشيخان ومعنى يتغنى بالقرءان أي يحسن صوته به ولا ينضبط القرءان إلا بالمداومة على التلاوة بالوجه المطلوب واستماعه ممن يحسن التلاوة قال النووي - رحمه الله : قال العلماء رحمهم الله : فيستحب تحسين الصوت بالقراءة وتزيينها ما لم يخرج عن حد القراءة بالتمطيط فإن أفرط حتى زاد حرفا أو أخفاه فهو حرام ثم قال : وقال قاضي القضاة في كتابه ( الحاوي ) : القراءة بالألحان الموضوعة إن أخرجت القرءان عن صيغته بإدخال حركات فيه أو إخراج حركات منه أو قصر ممدود أو مد مقصور وتمطيط يخل باللفظ ويلتبس به المعنى فهو حرام يفسق به القارئ ويأثم به المستمع لأنه عدل به عن نهجه القويم إلى الاعوجاج والله تعالى يقول : " قرءانا عربيا غير ذي عوج " قال : فإن لم يخرجه اللحن عن لفظه وقراءته على ترتيله كان مباحا لأنه زاد له بألحانه في تحسينه هذا كلام قاضي القضاة قال النووي معلقا : وهذا القسم الأول من القراءة بالألحان المحرمة معصية ابتلي بها بعض العوام الجهلة والضغام الغشمة الذين يقرءون على الجنائز وفي بعض المحافل وهذه بدعة محرمة ظاهرة يأثم كل مستمع لها كما قال قاضي القضاة ويأثم كل قادر على إزالتها أو النهي عنها إذا لم يفعل ذلك ثم قال : قال الشافعي في ( مختصر المزني ) رحمهما الله : ويحسن صوته بالقراءة بأي وجه كان ، قال : وأحب ما يقرأ حدرا وتحزينا ، يقال حدرت القراءة : إذا أدرجتها ولم تمططها ويقال : يقرأ بالتحزين : إذا أرق صوته راجع ( التبيان في آداب حملة القرءان للإمام النووي بتحقيق أبي عبد الله أحمد بن إبراهيم أبي العينين صفحة 78 وما بعدها ) ثم يقول د. حامد خير الله : يفهم من ذلك أن القراءة بالألحان جائزة بشرطين : الأول : ألا تخرج القراءة عن قواعد التجويد وأصول الأداء الثاني : ألا تشبه ألحان الفساق وأهل الفجور وإلى هذا المعنى أشار الجعبري بقوله : [center]اقرأ بألحان الأعارب طبعها ====== وأجيزت الأنغام بالميزان[/center] مراتب التجويد : ذكر المصنف هنا ثلاثة مراتب للتجويد فقط وهي : الترتيل : وهو القراءة بالتأني التدوير : القراءة بين التأني والإسراع الحدر : وهو الإسراع ولابد في الكل من مراعاة ما يجب من غير إفراط ولا تفريط وفات المصنف هنا ذكر مرتبة التحقيق كما يقول أستاذنا د. حامد خير الله الذي نظم لذلك بيتا ليتدارك ذلك قائلا : [center]واختير للتعليم يا صديقي ====== قراءة القرءان بالتحقيق[/center] والتحقيق هو مصدر من حقق الشئ تحقيقا إذا بلغ يقينه ومعناه المبالغة في الإتيان بالشئ على حقيقته من غير زيادة ولا نقص فهو بلوغ حقيقة الشئ والوقوف على كنهه والوصول إلى نهاية شأنه وهو عند أهل فن التجويد عبارة عن إعطاء الحروف حقها من إشباع المد وتحقيق الهمز وإتمام الحركات وتوفية الغنات وتفكيك الحروف وهو بيانها وإخراج بعضها من بعض بالسكت والترسل والتؤدة والوقف على الوقوف الجائزة والإتيان بالإظهار والإدغام على وجهه وهو مذهب ورش - من غير طريق الأصبهاني عنه - وحمزة وعاصم وهو الذي يستحسن ويستحب الأخذ به للمعلمين من غير أن يتجاوز إلى حد الإفراط من تحريك السواكن وتوليد الحروف من إشباع الحركات وتطنين الغنات بالمبالغة في الغنات إلى غير ذلك مما تنفر عنه الطباع وتمجه القلوب والأسماع ويقول د. حامد : قال ابن الجزري : وهو نوع من الترتيل والترتيل أولى للتمكن من تحسين الحروف وتثبيتها[/font][/color][/font][/color][/color][/size][/font] [/QUOTE]
الإسم
التحقق
اكتب معهد الماهر
رد
الرئيسية
المنتديات
قسم القرآن و القراءات و التجويد
ركن التجويد العام
شرح مكتوب لنظم السلسبيل الشافي